Dobry layout zakładu

Layout zakładu

Czym jest dobry layout zakładu lub w skrócie layout potencjalnie wszyscy w firmie produkcyjnej wiedzą. Potencjalnie … Po pierwsze: layout to słowo spoza polskiego słownika, a nie wszyscy mówimy (bo przecież nie musimy) płynnie po angielsku. Po drugie: jak z każdym terminem lub określeniem możliwe są dowolne interpretacje o ile nie ustalimy konkretnej definicji, co rzeczywiście ma miejsce w naszych firmach. Po trzecie: dobry layout, czyli jaki?

Na co dzień powszechnie można się spotkać z następującym stwierdzeniami:

layout zakładu to ustawienie maszyn na hali

layout to widok z lotu ptaka

Niestety takie opinie to niepełna prawda. Przede wszystkim to nie tylko maszyny i ich ustawienie, ale coś znacznie więcej. Po drugie rzeczywiście często layout przedstawiany jest płasko w formie widoku z góry, ale wcale tak nie musi być, bo coraz częściej i powszechniej stosowane są trójwymiarowe modele layoutu.

Konsekwencje – zawsze są konsekwencje

W ogromnych skrócie powyższe opinie są niekompletne i przez to niestety szkodliwe. Traktowanie layoutu jako wyłącznie technologicznego (związanego z technologią wytwarzania, z maszynami) to tak, jak potraktowanie firmy jako działu produkcji i zignorowanie pozostałych. Klasyczny podział na funkcje podstawowe i wspierające w firmie naturalnie pokazuje ich gradację i zróżnicowanie. Niemniej niespełnienie podstawowych oczekiwań wszystkich funkcji może stanowić poważne utrudnienie w realizowaniu ich ról, a w skrajnych sytuacjach doprowadzić do takiej sytuacji, że ich zadania przestaną być wykonywane. Proszę sobie wyobrazić scenariusz, gdzie koszty produkcji maleją, ale lawino rosną koszty pozostałych działów, pojawiają się ryzyka i ich konsekwencje, czyli zwykle również koszty. Czy to rozwiązanie właściwe dla całej firmy? Czy taki layout jest mocną stroną, czy kulą u nogi?

Dobry layout zakładu umożliwia wiele rzeczy.

Źle zrobiony layout potrafi skutecznie ograniczać.

Czym jest layout zakładu?

  1. Layout to plan i układ przestrzenny dotyczący ułożenia maszyn oraz przepływu materiałów. W tym stwierdzeniu pojawiają się słowa klucze: „plan”, „przestrzenny”, „przepływ” oraz „materiał”. Każde z tych haseł ma znaczenie. Mówimy o czynności podlegającej planowaniu, co sugeruje określony wysiłek, ciągłość i celowość działania. Przestrzeń nie jest równa powierzchni, ponieważ wszystkie trzy wymiary mają znaczenie. Przepływ procesu i materiału muszą współpracować ze sobą, gdyż jedno nie istnieje bez drugiego.
  2. Layout to proces, powtarzalny i regularny. „Proces” wskazuje na sekwencję operacji, działań lub aktywności, a tym samym na podejście strukturalne. Proces nie jest projektem, czyli jednorazowym przedsięwzięciem. Procesem jest powtarzalny i odtwarzalny. Tym samym layout to ciągłą podróż, bez mety.
  3. Layout to wizja, a potem podążanie w jej kierunku. To wrażliwość i regularne sprawdzanie, czy nowe pomysły i idee są ciągle w ramach strategii umożliwiającej realizację wizji. To proces analizy i syntezy, poszukiwania optymalnych rozwiązań. To również wstęp do inwestycji i decyzji podejmowanych zawczasu – optymalnych kosztowo, jakościowo, kompetencyjnie.
  4. Layout to w końcu strategia – jeżeli nie jest rewidowana, sprawdzana i odświeżana, to się starzeje i może być zupełnie oderwana od rzeczywistości. Dobry layout zakładu wymaga świadomych decyzji ukierunkowanych na bliższą i dalszą przyszłość. To w końcu odpowiedzialność zarządu.

Mam nadzieję, że widać jak bardzo taki rozbudowany obraz layoutu różni się od „widoku rozmieszczenia maszyn z lotu ptaka”. Layout to wiele rzeczy i zagadnień – każda z nich osobno oraz wszystkie razem jako zestaw. Na co dzień traktujemy layout jako układ przestrzenny, ponieważ jest on tak naprawdę efektem procesu planistycznego. Proponuję jednak pozostać przy słowie layout, gdyż układ przestrzenny brzmi jakoś nienaturalnie, jakoś niepowszechnie :). Jeżeli czytelnicy mają ciekawe propozycje polskiego odpowiednika, to proszę  się podzielić w komentarzach do tego wpisu.

Jak źle robić layout?

Przy takim szerszym potraktowaniu tematu można pokusić się o 3 grzechy główne, czyli jak źle robić layout:

  1. Samodzielnie – jedna funkcja lub dział „siada” do layoutu, tworzy go w oparciu o swoje oczekiwania i swoje wyobrażenie procesu. Takim działem może być inżyniera produkcji, ale często też zdarza się, że kilka działów jednocześnie podejmuje podobne działania, nie informując się nawzajem. Sama praca koncepcyjna nie jest szczególnie szkodliwa, ponieważ wspiera poszukiwanie lepszych rozwiązań. Problem, a w zasadzie „cyrk”, zaczyna się wtedy, gdy kilka działów zaczyna niezależnie wdrażać swoje koncepcje layoutów.
  2. Reaktywnie i punktowo – pojawia się informacja o zbliżającej się dostawie nowej maszyny, którą trzeba „jakoś wcisnąć” w layout. Może to być równie dobrze zupełnie nowy lub kompletny proces, który, szczególnie w polskich realiach, może oznaczać transfer linii z krajów zachodnich – efekt decyzji biznesowej zarządu. Akcja ma wysoki priorytet, przebiega dynamicznie, czasami jest realizowana w szerszym zespole, a czasami jak w pkt 1. Akcja się kończy, layout się kończy. Do zobaczenia przy kolejnym zapaleniu płuc 🙂
  3. Na czuja – wspólnie, ale tylko na podstawie intuicji bądź kopiując zaobserwowane rozwiązania. Taki scenariusz jest jednak najmniej negatywny, ponieważ decyzje są podejmowane zespołowo, istnieje kolektywna próba usprawnień oraz ich poszukiwania. Niemniej konsekwencją będzie często pominięcie ważnych aspektów i niegospodarność – zupełnie niepotrzebne „wynajdowanie koła” przy każdej kolejnej iteracji (sesji planowania layoutu).

Dobry layout zakładu – jak go robić dobrze?

Muszę się tu przyznać, że zastanawiałem się, jak opisać skalę tego problemu. O ile w przypadku innych zagadnień z czystym sumieniem przyznaję, że problemy istnieją w niektórych tylko firmach i zakładach, o tyle problem layoutu jest chroniczny. Niestety nie zaobserwowałem i nie doświadczyłem żadnej firmy, w której planowanie layoutu jest dobrze zorganizowanym procesem. Oczywiście w przedsiębiorstwa funkcjonują różne dobre praktyki, ale nie znalazłem rozwiązań modelowych. Jeżeli pracujesz bądź znasz taką organizację proszę podziel się w komentarzu.

Z powyższych względów poszukiwałem rozwiązania całościowego i twierdzę, że je znalazłem. Rozwiązaniem jest sprawdzone podejście, koncepcja „z brodą” pochodząca z lat 60-tych dwudziestego wieku. Koncepcja urzekła mnie swoją  strukturą, logiką, ramami oraz czymś, co jej autorzy ze Stanów nazwaliby „common sense”. Tą koncepcją jest  Systematic Layout Planning Pattern – wzorzec systematycznego planowania layoutu. Chodzi tutaj o zorganizowany sposób przeprowadzenia  procesu planistycznego, bazujący na zestawie ułożonych w sekwencję procedur, na zbiorze preferowanych rozwiązań do identyfikacji, oceny oraz wizualizacji elementów optymalnego layoutu.

Jakie zalety dobrego layoutu?

Niezależnie od przyjętej metody za dobry layout zakładu uważam taki, które spełnia poniższe funkcje:

  1. Minimalna ilość ruchów materiałowych
  2. Minimalny dystans i czas międzyoperacyjny
  3. Promocja rotacji zapasów produkcji w toku
  4. Promocja produktywności i wydajności
  5. Wstrzymanie niepotrzebnych inwestycji
  6. Ekonomiczne wykorzystanie dostępnej przestrzeni
  7. Bezpieczeństwo, komfort i wygoda dla pracowników

Zachęcam do refleksji i własnej oceny layoutu Twojej firmy. Czy spełnia powyższe funkcje? Czy w kontekście Twojej firmy obserwujesz zalety, a może wady layoutu?

W kolejnych wpisach będę przybliżał, czym jest Systematic Layout Planning, z czego się składa i jak skutecznie wdrożyć taki proces w organizacji. Mam nadzieję, że znajdziecie wartość w tej wiedzy. Zainteresowanych wsparciem wdrożenia koncepcji w firmie zapraszam do kontaktu bezpośredniego.

Author: Aleksander
13 lat międzynarodowego doświadczenia biznesowego, skoncentrowanego w szczególności na zarządzaniu operacyjnym w obszarach łańcuchów dostaw i logistyki. Od specjalisty, lidera pierwszej linii, superwizora, przez menedżera działu, do dyrektora grupy zarządzającego sześcioma zakładami w czterech krajach. Obecnie niezależny konsultant i interim manager wspierający w optymalizacji procesów biznesowych zarówno firmy z segmentu MSP, jak i korporacje.

Zapraszamy do współpracy!